Zdobnictwo drewnianych domów na Białostocczyźnie

Na ekspozycji przedstawiono charakterystyczne dla wiejskiego budownictwa drewnianego w północno-wschodniej Polsce zjawisko dekoracji budynków mieszkalnych wycinanymi w drewnie detalami zdobniczymi.

Wśród detali zdobniczych należy wymienić nad i podokienniki, czyli ażurowo wycinane deski, wiatrownice – deski przybijane wzdłuż szczytowej krawędzi dachu, zabezpieczające pokrycie dachu przed wiatrem oraz elementy zdobnicze przybijane na węgłach domów. Typowym dla Białostocczyzny zdobieniem są koronkowo wycinane listwy przybijane wzdłuż okapu. W całej bryle budynku mieszkalnego najwięcej elementów zdobniczych umieszczano w jego szczytach, których powierzchnię wypełniają różnorodne kompozycje deseczek w układach poziomym, pionowym lub skośnym. Wzdłuż krawędzi tych deseczek wycinano profilowane zagłębienia, co dawało dodatkowe efekty światłocienia. Często spotykanym motywem zdobniczym szczytu był kontur wschodzącego słońca. W niektórych szczytach znajduje się niewielkich rozmiarów okienko obite wokół profilowanie wyciętymi listewkami.

W miejscowościach położonych między Hajnówką a Bielskiem Podlaskim zwieńczenie szczytu ozdabiano ażurowo wyciętym zdobieniem z ornamentem roślinnym z wplecionym konturami ptaków. Górne zakończenie szczytu zdobione było profilowanie wyciętą deską (pazdurem), który zastąpił umieszczane tam jeszcze w początkach XX wieku szparogi (rogowniki). Były to dwie deski wysunięte poza płaszczyznę dachu z wyciętymi końskimi lub ptasimi głowami, niekiedy też o kształcie rogów. Pochodzenie tej ozdoby wiąże się z pradawnymi wierzeniami nakazującymi umieszczanie zwierzęcych głów (czaszek) na szczytach budynków w celu odstraszenia złych mocy. W dawnym budownictwie istotną rolę zdobniczą pełniły często płaszczyzny drzwi wejściowych wypełnione deseczkami przybitymi kowalskimi gwoździami o dużych łbach. Elementem zdobniczym były też wykładki zamków zapadkowych o kształtach liścia, głowy ptaka, krzyża, itp. W wielu osadach, zwłaszcza zamieszkałych przez drobną szlachtę niezwykle istotną rolę odgrywał ganek. Najstarsze ganki wspierały się na czterech narożnych słupkach, do połowy wysokości szalowano je deskami, nakrywano dwuspadowym, słomianym daszkiem. W okresie międzywojennym pojawiły się ganki całkowicie zabudowane, oszklone kolorowymi szybkami. W przeszłości wiele ozdób było malowanych, zwłaszcza nadokienniki i okiennice, co dodatkowo wzbogacało estetykę całego domu.
Na wystawie pokazano różnorodne detale zdobnicze budynków wiejskich, jak wiatrownice, listwy podokapowe, okiennice, nadokienniki, a także ozdobne elementy szalunku węgłów. Bogactwo form zdobniczych ukazują także liczne rysunki i fotografie. Istotnym uzupełnieniem wystawy jest warsztat cieśli wiejskiego, przedstawiający narzędzia jakimi posługiwano się wycinając detale zdobnicze, a także sposób ich wykonania w oparciu o szablony.

 

Muzeum jest otwarte cały rok w godzinach:

wstęp na teren skansenu miesiąc wstęp na ekspozycje z przewodnikiem
pon. – ndz. wt. – pt. sob. – ndz.
9.00 – 15.00 I wystawy nie są udostępniane
9.00 – 16.00 II
9.00 – 17.00 III
9.00 – 18.00 IV 9.00 – 15.00 9.00 – 17.00
9.00 – 19.00 V 9.00 – 15.00 9.00 – 18.00
9.00 – 19.00 VI-VIII 9.00 – 18.00 9.00 – 18.00
9.00 – 18.00 IX 9.00 – 15.00 9.00 – 17.00
9.00 – 17.00 X 9.00 – 15.00 9.00 – 16.00
9.00 – 16.00 XI wystawy nie są udostępniane
9.00 – 15.00 XII

Grupy zorganizowane prosimy o wcześniejszą rezerwację pod nr tel. 509 336 816 lub (85) 743 60 82,
w godzinach 7:30 – 14:30.
Poniedziałek jest dniem bezpłatnego wstępu na teren skansenu (bez możliwości zwiedzania wnętrz).
Zwiedzanie wystaw jest możliwe (od wtorku do niedzieli, o pełnych godzinach) wyłącznie z przewodnikiem!
Zwiedzanie z przewodnikiem w języku angielskim jest możliwe po wcześniejszej rezerwacji!

CENNIK BILETÓW:

Bilet wstępu na teren skansenu – 3zł/os
Bilet wstępu na ekspozycje – normalny 12 zł/os, ulgowy 6 zł/os, rodzinny 24 zł (dla opiekunów i dzieci do 25 roku życia,maksymalnie 5 osób)
Grupy zorganizowane w wieku przedszkolnym (poniżej 7 lat) obowiązuje wyłącznie opłata za przewodnika w wysokości 24 zł.

Grudzień 31 @ 09:00

09:00

– 18:00

(9h)

Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej